बीबीसी

१८ कात्तिक, काठमाडौं । अमेरिकामा भइरहेका मध्यावधि चुनावका नतिजाहरूले डोनाल्ड ट्रम्पको राष्ट्रपतीय कार्यकालको बाँकी समय कस्तो हुनेछ भन्ने निर्धारण गर्नेछन्। नतिजाहरूले अमेरिकी कांग्रेस (संसद) मा कुन दलको नियन्त्रण रहनेछ भन्ने पनि तय गर्नेछ— ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टी वा विपक्षी डेमोक्रेटिक पार्टी? अन्तिम परिणाम आउन धेरै घण्टा, दिन वा यहाँसम्म कि साताहरू पनि लाग्न सक्छन्।

नतिजा कहिलेसम्म आउँछ र कांग्रेसमा कसको नियन्त्रण हुनेछ?

अमेरिकी कांग्रेसका दुई सदन छन्: तल्लो सदन हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्स (प्रतिनिधि सभा) र माथिल्लो सदन सिनेट। हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा बहुमत हासिल गर्न कुनै पनि पार्टीले २१८ सिट जित्नुपर्छ। त्यस्तै, सिनेटमा स्पष्ट बहुमतका लागि ५१ सिट आवश्यक हुन्छ। यद्यपि, यदि माथिल्लो सदनमा दुवै पार्टीसँग ५०-५० सिट भएमा, बराबरीको अवस्थामा उपराष्ट्रपतिलाई निर्णायक मत (निर्णायक भोट) दिने अधिकार हुन्छ। यसले उनको पार्टीलाई सिनेटमा नियन्त्रण दिलाउँछ।

शुरुआती नतिजाहरूबाट पूरै चुनावको तस्बिर स्पष्ट हुनेछैन, किनकि यी ती राज्यहरूबाट आउनेछन् जहाँ रिपब्लिकन पार्टी (केटकी र इन्डियाना) वा डेमोक्रेटिक पार्टी (भर्मोन्ट) को जित लगभग निश्चित मानिएको छ। बिबिसीका विश्लेषकहरू कडा प्रतिस्पर्धा भएका सिटहरूमा नजर राखेर बसेका छन्। यी सिटहरूको नतिजाले ट्रम्पका लागि चुनाव कुन दिशातर्फ जाँदैछ भन्ने देखाउनेछ।

सिनेटका धेरै सिटहरूमा कडा प्रतिस्पर्धा छ। यी सिटहरूको नतिजाबाट मतदाताहरूको झुकाव कुन तर्फ छ भन्ने शुरुआती संकेत पाउन सकिन्छ। अमेरिकी सञ्चारमाध्यमले केही महत्त्वपूर्ण सिटहरूमा जितको अनुमान जारी गरेका छन्। यसका लागि उनीहरू त्यस्ता मोडलहरूको प्रयोग गर्छन्, जसको मद्दतले मतहरूको पूर्ण गणना हुनै बाँकी हुँदा पनि कुनै राज्यमा कुन पार्टीको जित भयो भन्ने अनुमान लगाइन्छ। यो तब हुन्छ जब मिडिया संस्थाहरूलाई लाग्छ कि कुनै पार्टी वा उम्मेदवारले यस्तो अग्रता हासिल गरिसकेको छ, जुन अर्को उम्मेदवारका लागि पार गर्न असम्भव छ।

यद्यपि, प्रतिस्पर्धा अत्यन्तै नजिक रहेका राज्यहरूमा मिडिया संस्थाहरूलाई नतिजाको अनुमान जारी गर्न निकै समय लाग्न सक्छ। चुनावको पूर्ण नतिजा आउन कति समय लाग्छ, यो यस कुरामा निर्भर गर्दछ कि प्रतिस्पर्धा कति कडा छ र कुन सिटहरूको नतिजा निर्णायक साबित हुन्छ।

मतहरूको गणना कसरी हुन्छ?

अमेरिकाका प्रत्येक राज्यमा चुनाव गराउने जिम्मेवारी त्यहाँको प्रशासनको हुन्छ। प्रत्येक राज्यमा मतहरूको गणना र तिनलाई दर्ता गर्ने आफ्नै छुट्टै नियमहरू छन्। फ्लोरिडा जस्ता केही राज्यहरूमा चुनावको दिनभन्दा अगाडि नै शुरुआती र हुलाकबाट आएका मतपत्रहरूको प्रक्रिया सुरु गरिन्छ। त्यस्तै, केही राज्यले नोभेम्बर ३ मा मात्रै मत गणना सुरु गर्छन्। स्थानीय चुनाव अधिकारीहरूले प्रत्येक भोटको जाँच गर्छन्, त्यसलाई प्रक्रियाबाट गुजारतात र गणना गर्छन्। यो पूरै प्रक्रियालाई ‘क्याभन्सिङ’ भनिन्छ।

धेरैजसो राज्यहरूमा चुनावपछि अडिट गर्नु अनिवार्य हुन्छ। यसमा मेसिनबाट भएको मत गणनाको मिलान मतपत्रको म्यानुअल (हातले) गणनासँग गरिन्छ। यद्यपि, यसका नियमहरू राज्यपिच्छे फरक छन्। सामान्यतया, हातबाट पूर्ण गणना तब मात्र गरिन्छ जब पुनःमतगणनाको आवश्यकता पर्न जान्छ। प्रत्येक राज्य र स्थानीय प्रशासनका आफैं नियमहरू छन्। यी नियमहरूमा मतहरूको जाँच र गणना प्रक्रियामा कसले सहभागी हुन पाउने, मत गणनाको क्रम कस्तो हुने र प्रक्रियाका कुन-कुन हिस्सा आम मानिसका लागि खुला रहने भन्ने कुरा तय हुन्छ। यसमा राजनीतिक दलका प्रतिनिधिहरूले कसरी गणनामा निगरानी राख्न सक्छन् र केही राज्यहरूमा औपचारिक आपत्ति कसरी दर्ता गराउन सक्छन् भन्ने कुरा पनि समावेश छ।

नतिजामा ढिलाइ हुनुका कारणहरू के हुन्?

जहाँ कडा प्रतिस्पर्धा हुन्छ, त्यहाँ नतिजा आउन धेरै समय लाग्छ। त्यस्ता सिटहरूमा पुनःमतगणनाको स्थिति आउन सक्छ र कानुनी चुनौतीहरू पनि खडा हुन सक्छन्। हुलाकबाट पठाइएका मतपत्रहरूको गणनामा बढी समय लाग्छ, किनकि चुनाव अधिकारीहरूले खामहरूको जाँच गर्नुपर्छ र तिनमा रहेका हस्ताक्षरहरूको मिलान गर्नुपर्छ। अमेरिकाका ३० भन्दा बढी राज्यहरूमा चुनावको दिनभन्दा अगाडि नै मतपत्रको प्रक्रिया सुरु गर्ने अनुमति छ, तर केही राज्यमा भने यो अनुमति छैन।

क्यालिफोर्नियामा सबै मतपत्रहरू चुनावको दिनभन्दा अगाडि वा सोही दिनसम्म हुलाकमार्फत पठाउनु अनिवार्य छ। यद्यपि, चुनावको सात दिनभित्र आइपुग्ने मतपत्रहरूको पनि गणना गरिनेछ। अलास्कामा र्‍याङ्क्ड च्वाइस भोटिङ को कारणले गर्दा अन्य राज्यहरूको तुलनामा मत गणना गर्न धेरै समय लाग्न सक्छ। मतपत्रलाई लिएर विवाद खडा भएमा कानुनी चुनौतीहरू पनि आउन सक्छन्, जसले प्रक्रियालाई अझ जटिल बनाउन सक्छ।

यदि चुनावको नतिजालाई चुनौती दिइयो भने के हुन्छ?

जब सबै मतहरूलाई अन्तिम नतिजामा समावेश गरिन्छ र पुनःमतगणना जस्ता प्रक्रियाहरू पूरा हुन्छन्, तब चुनावको नतिजालाई आधिकारिक रूपमा प्रमाणित गरिन्छ। यो प्रक्रिया पहिले स्थानीय र काउन्टस्तरमा हुन्छ र त्यसपछि पूरै राज्यमा पूरा गरिन्छ। यसपछि सामान्यतया राज्यका गभर्नरले हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्स र सिनेटका विजेताहरूको प्रमाणपत्रमा हस्ताक्षर गर्छन्, जुन कांग्रेसलाई पठाइन्छ।

चुनावको नतिजालाई चुनौती दिन सकिन्छ। कडा प्रतिस्पर्धा भएका सिटहरूमा उम्मेदवारहरूले पुनःमतगणनाको माग गर्न सक्छन्। केही राज्यहरूमा जितको अन्तर निश्चित सीमाभित्र रहेमा स्वतः पुनःमतगणना सुरु हुन्छ। उम्मेदवारहरूले चुनावमा अनियमितता भएको आरोप लगाउँदै कानुनी चुनौती पनि दिन सक्छन्।

यस मामिलामा अन्तिम निर्णय कांग्रेसले गर्छ। हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्स र सिनेट, दुवैतर्फका चुनावमा पराजित उम्मेदवारहरूले नतिजालाई चुनौती दिन सक्छन्। यद्यपि, दुवै सदनमा यसको प्रक्रिया अलि फरक हुन्छ। सैद्धान्तिक रूपमा दुवै सदनले कुनै व्यक्तिलाई सदस्यको रूपमा स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्न सक्छन् वा छानबिनको आदेश दिन सक्छन्।

सन् २०२२ मा चुनावको नतिजा कहिले आएको थियो?

सन् २०२२ मा मध्यावधि चुनावको एक दिनपछि पनि, अर्थात् नोभेम्बर ९ मा पनि रिपब्लिकन र डेमोक्रेटिक पार्टीबीच अमेरिकी कांग्रेसमा नियन्त्रणको लागि कडा प्रतिस्पर्धा जारी थियो। त्यस वर्ष हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा रिपब्लिकन पार्टीको जितको सम्भावना बढी थियो, तर सिनेटको नियन्त्रणका लागि भने प्रतिस्पर्धा अत्यन्तै नजिकको थियो। त्यसबेला चुनावको पूर्ण तस्बिर स्पष्ट हुन धेरै दिन लागेका थिए। सिबीएस न्यूजले नोभेम्बर १७ मा अनुमान जारी गर्दै रिपब्लिकन पार्टीले हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा बहुमतका लागि आवश्यक २१८ सिट जितेको बताएको थियो।

सिनेटको एक महत्त्वपूर्ण सिट नेभाडामा मत गणना पूरा हुन चार दिन लागेको थियो। यस राज्यमा डेमोक्रेटिक पार्टीको सामान्य जितपछि उनीहरूसँग ५० सिट पुगेको थियो। त्यस समय उपराष्ट्रपति कमला ह्यारिससँग बराबरीको स्थितिमा निर्णायक मत दिने अधिकार थियो। यसैको कारणले डेमोक्रेटिक पार्टी सिनेटमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राख्न सफल भएको थियो। जर्जियामा सिनेटको सिटमा पुनः चुनाव गराउनु परेको थियो, किनकि नोभेम्बरमा कुनै पनि उम्मेदवारले ५० प्रतिशतभन्दा बढी मत पाउन सकेका थिएनन्। यस सिटको नतिजा डिसेम्बर ७ मा आएको थियो, जब डेमोक्रेटिक पार्टीले जित हासिल गर्यो।

२०२६ मा कुन-कुन सिटमा नजर रहनेछ?

स्वतन्त्र चुनाव विश्लेषक संस्था कुक पोलिटिकल रिपोर्ट ले सिनेटका ६ वटा सिटमा कडा प्रतिस्पर्धा हुने अनुमान गरेको छ। यसमा अलास्का, कन्सास, आयोवा, मेन, ओहायो र टेक्सस पर्छन्। यी सबै ६ वटै सिटमा हाल रिपब्लिकन पार्टीको नियन्त्रण छ। सिनेटमा ५१ सिटसहित नियन्त्रण हासिल गर्न डेमोक्रेटिक पार्टीले तीमध्ये ३ वटा सिट जित्नुपर्ने हुन्छ। यसबाहेक उसले ती ५ वटा सिटमा पनि जित हासिल गर्नुपर्नेछ, जहाँ डेमोक्रेटिक पार्टीको जितको सम्भावना बढी मानिएको छ वा जहाँ उसको पलडा भारी छ।

ओपिनियन पोलका अनुसार, टेक्ससमा डेमोक्रेटिक पार्टीसँग जित्ने मौका छ। यहाँ पूर्व शिक्षक जेम्स तालारिकोले केन पाक्सटनलाई पराजित गर्न सक्छन्। पाक्सटन राज्यका हालका एर्नी जनरल र ट्रम्पका नजिकका सहयोगी हुन्। यदि तालारिको विजयी भएमा, सन् १९८८ पछि टेक्ससबाट सिनेटको सिट जित्ने पहिलो डेमोक्रेटिक उम्मेदवार बन्नेछन्। डेमोक्रेटिक पार्टीले मिचगनमा पनि आफ्नो सिट बचाउनु पर्नेछ। यहाँ वामपन्थी विचारधारामार्फत राजनीतिक क्षेत्रमा आएका नयाँ मुहार अब्दुल अल-सैयदको प्रतिस्पर्धा रिपब्लिकन उम्मेदवार माइक रोजर्ससँग छ। रोजर्स ट्रम्पका सहयोगी तथा एफबीआईका पूर्व एजेन्ट हुन्। यस सिटमा पनि राम्रै नजर राखिएको छ।

कुक पोलिटिकल रिपोर्टले सुरुमा मिचगनको यस सिटलाई कडा प्रतिस्पर्धा भएको सिट भनेको थियो। यद्यपि, मतदानभन्दा एक दिनपहिले उसले आफ्नो अनुमान बदल्दै यसलाई डेमोक्रेटिक पार्टीको पक्षमा झुकेको बताएको थियो। कांग्रेसको तल्लो सदन हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्समा हाल रिपब्लिकन पार्टीको बहुमत निकै झिनो छ। उससँग २१८ प्रतिनिधि छन्। यसबाहेक एक स्वतन्त्र सदस्य पनि छन्, जसले उनीहरूसँगै मतदान गर्छन्। कुक पोलिटिकल रिपोर्टका अनुसार, हाउस अफ रिप्रेजेन्टेटिभ्सका जुन सिटहरूमा सबभन्दा कडा प्रतिस्पर्धा छ, तीमध्ये धेरैजसो पूर्वी तटका राज्यहरूमा छन्। यसमा न्युयोर्कको १७औँ डिस्ट्रिक्ट, पेन्सिलभेनियाको आठौँ डिस्ट्रिक्ट र भर्जिनियाको पहिलो डिस्ट्रिक्ट समावेश छन्।